www.solaris.auto-swiat.info

banner

www.solaris.auto-swiat.info

Reklama:

Współrzędne: 48°09'N 17°07'E / 48.15, 17.117

Bratysława
Herb Flaga
Herb Bratysławy Flaga Bratysławy
Centrum Bratysławy – widok z murów Zamku Bratysławskiego
Centrum Bratysławy – widok z murów Zamku Bratysławskiego
Państwo Słowacja Słowacja
Kraj Bratislavsky vlajka.svg bratysławski
Powiat Bratysława I, II, III, IV, V
Prawa miejskie 1291
Nadburmistrz Andrej Ďurkovský
Powierzchnia 367,59 km²
Położenie 48° 09' N
17° 07' E
Wysokość 126 – 514 m n.p.m.
Ludność (2007)
• liczba ludności
• gęstość
• aglomeracja

426 927
1162 os./km²
546 300
Nr kierunkowy +421-2
Kod pocztowy 810 00
Tablice rejestracyjne BA
Podział miasta 5 powiatów, 17 dzielnic i 20 okręgów
Miasta partnerskie Egipt Aleksandria
Niemcy Brema
Stany Zjednoczone Cleveland
Armenia Erywań
Ukraina Kijów
Polska Kraków
Cypr Larnaka
Słowenia Lublana
Włochy Perugia
Czechy Praga
Holandia Rotterdam
Bułgaria Ruse
Grecja Saloniki
Węgry Székesfehérvár
Finlandia Turku
Niemcy Ulm
Austria Wiedeń
Położenie na mapie Słowacji
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Bratysława"
Bratysława
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Bratysława (słow. i czes. Bratislava[1], niem. Pressburg[1], węg. Pozsony[1], łac. Posonium, gr. Istropolis, pol. dawniej Pożoń, także Preszburg[2]) – stolica i największe miasto Słowacji pod względem liczby mieszkańców (427 tys. mieszkańców w 2007[3]) oraz drugie największe – po Wysokich Tatrach (Vysoké Tatry) – pod względem powierzchni (367,59 km²[4]). Jest jedyną stolicą na świecie, która graniczy z dwoma państwami, tj. na południu z Węgrami, a na zachodzie z Austrią.

Bratysława to siedziba najwyższych władz państwowych i kraju bratysławskiego (Bratislavský kraj), a także centralny ośrodek metropolitalny aglomeracji bratysławsko-trnawskiej (Bratislavsko-trnavská aglomerácia) i aglomeracji bratysławsko-trnawsko-nitrzańskiej (Bratislavsko-trnavsko-nitrianska aglomerácia). Stanowi ona również centrum życia kulturalnego, społecznego, gospodarczego i politycznego. Skupia w sobie liczne placówki o znaczeniu i statusie narodowym oraz międzynarodowym.

Spis treści

edytuj Położenie, obszar, granice i ukształtowanie powierzchni

Miasto stołeczne Słowacji leży na 48°09' szerokości geograficznej północnej i 17°07' długości geograficznej wschodniej. Są to współrzędne geograficzne Urzędu Miasta Stołecznego Bratysławy usytuowanego w centralnej części miasta. Najbardziej wysunięty punkt na wschód, o współrzędnych geograficznych: 48°07' szerokości geograficznej północnej i 17°17' długości geograficznej wschodniej, znajduje się na polu, w dzielnicy Podunajské Biskupice; na północ (48°09' szerokości geograficznej północnej, 17°17' długości geograficznej wschodniej) – na Jeziorze Dziewińskim (Devínske Jazero), w dzielnicy Devín; na zachód (48°14' szerokości geograficznej północnej, 16°57' długości geograficznej wschodniej) – na rzece Morawie (Morava), w dzielnicy Devínska Nová Ves; na południe (48°16' szerokości geograficznej północnej, 16°58' długości geograficznej wschodniej) – na granicy państwowej w odcinku przebiegającym przez dzielnicę Čunovo[5].

Bratysława jako stolica ma nietypowe, peryferyjne położenie, tj. usytuowana jest w południowo-zachodnich krańcach Słowacji, co nie jest dla niej korzystne, jednakże sąsiedztwo takich metropolii jak: Wiedeń (odległość około 60 km) czy Budapeszt (odległość około 195 km) rekompensuje tę lokalizację[4].

Stolica Słowacji zajmuje powierzchnię 367,59 km²[4]. Od wschodu i południowego wschodu graniczy z powiatem Senec (okres Senec), od północnego wschodu – z powiatem Pezinok (okres Pezinok), od północy – z powiatem Malacky (okres Malacky), od zachodu – z Austrią, a od południa – z Węgrami. Do miejscowości leżących niedaleko Bratysławy należą: po stronie słowackiej – Hamuliakovo, Kalinkovo, Malinovo, Most pri Bratislave, Ivanka pri Dunaji, Marianka i Stupava, po stronie austriackiej – Deutsch Jahrndorf oraz Kittsee, Berg i Marchegg (byłe słowacko-austriackie przejścia graniczne), a po stronie węgierskiej – Rajka (byłe słowacko-węgierskie przejście graniczne)[6].

Bratysława rozpościera się na obydwu brzegach Dunaju, u ujścia Morawy (Morava) do Dunaju (w dzielnicy Devín tworzy krótką granicę słowacko-austriacką) oraz na wzgórzach Małych Karpat (Malé Karpaty). Obejmuje także skrajne obszary, tj. południową część Niziny Zahorskej (Záhorská nížina) i zachodnią część Niziny Naddunajskiej (Podunajská nížina). Najwyżej położonym terenem jest wzgórze – Devínska Kobyla (514 m n.p.m.), zaś najniższym – rzeka Dunaj (126 m n.p.m.).

edytuj Środowisko naturalne

edytuj Klimat

Bratysława należy do strefy klimatu umiarkowanego ciepłego. Klimat dodatkowo charakteryzuje się dużą częstotliwością wiatrów i stąd zjawisko to nosi nazwę „bratysławskich przeciągów”.

edytuj Demografia

Pierwsza informacja o liczbie ludności Bratysławy pochodzi z końca XIV w. Według niej obecna stolica Słowacji liczyła wtedy 7500 osób. W 1720 roku w Bratysławie żyło 7943 osób[7] a w 1858 – 50 800 osób[2]. Na podstawie wyników spisu statystycznego w 1869 roku (pierwszy raz wyniki były gromadzone dla poszczególnych miejscowości) doliczono się 50 055 mieszkańców Bratysławy, zaś w 2007 – 426 927, co stanowiło 7,91% ogółu ludności kraju. Dowodzi to, że w ciągu 132 lat liczba ludności Bratysławy zwiększyła się o 376 872 osób.

Zmiany w zaludnieniu i powierzchni Bratysławy w latach 1869-2007[8][3].
Rok Powierzchnia (w km²) Liczba ludności (w tys.) Gęstość zaludnienia (os./km²)
1869 53,102 50 055 943
1880 53,102 51 451 969
1890 53,102 56 048 1056
1900 53,102 65 867 1240
1910 53,102 78 223 1473
1921 53,102 93 189 1755
1930 53,102 123 844 2332
1940 53,102 138 966 2617
1950 193,64¹ 192 896 996
1961 193,64 241 796 1249
1970 193,64 285 448 1474
1980 367,58² 380 259 1035
1991 367,58 442 197 1203
2001 367,58 428 672 1166
2007 367,58 426 927 1162
¹1943 – przyłączono Karlovą Ves; 1946 – przyłączono Devín, Dúbravkę, Lamač, Petržalkę, Prievoz, Račę, Vajnory

²1972 – przyłączono Čunovo, Devínską Novą Ves, Jarovce, Podunajskie Biskupice, Rusovce, Vrakunię, Záhorską Bystricę

Na podstawie danych statystycznych z 2007 roku Bratysława odznaczała się korzystną strukturą wieku, bowiem największy odsetek, tj. 61,18% (278 279) tworzyły osoby w wieku produkcyjnym (mężczyźni od 15. do 59. roku życia; kobiety od 15. do 54. roku życia[9], a najmniejszy – 22,95% (97 989) w wieku poprodukcyjnym (mężczyźni od 60. roku życia; kobiety od 55. roku życia[9]). Tego samego roku kobiety stanowiły 53,14% (226 878; współczynnik feminizacji: 113 kobiet na 100 mężczyzn), zaś mężczyźni – 46,86% ogółu (200 049; współczynnik maskulinizacji: 88 mężczyzn na 100 kobiet). W tym samym czasie odnotowano 4317 urodzeń żywych (współczynnik urodzeń: 10,11‰), a jednocześnie – 4062 zgonów (współczynnik zgonów: 9,52‰) oraz zarejestrowano 2569 zawartych małżeństw (współczynnik zawartych małżeństw: 6,02‰), a także – 1218 rozwodów (współczynnik rozwodów: 2,85‰). Przyrost naturalny wynosił 225 (współczynnik przyrostu naturalnego: 0,53‰). Przyrost rzeczywisty osiągnął poziom 830[3].

W 1910 roku miasto liczyło 78 229 mieszkańców, w tym 32 790 Niemców, 31 705 Węgrów, 11 673 Słowaków, 1242 Czechów, 351 Chorwatów oraz 115 Polaków.

Jak podaje spis statystyczny przeprowadzony w 2001 roku, Słowacy stanowili 91,39%, Węgrzy – 3,84%, Czesi – 1,86%, Niemcy – 0,28%, Morawianie – 0,15%, Rusini – 0,11%, Ukraińcy – 0,11, Romowie – 0,10%, Polacy – 0,08% a inne narodowości – 2,08% ogółu ludności stolicy[3].

edytuj Podział administracyjny

Dzisiejsze terytorium Bratysławy powstało pierwotnie w wyniku łączenia osad, a następnie przyłączania miejscowości z pobliskiej okolicy. W 1943 roku przyłączono miejscowość – Karlova Ves, a trzy lata później terytorium Bratysławy rozrosło się dzięki wcieleniu takich miejscowości jak: Devín, Dúbravka, Lamač, Petržalka, Prievoz, Rača i Vajnory. W 1954 roku utworzono 4 okręgi, a w 1960 roku – 12. Następnie w 1972 roku miało miejsce ponowne włączanie przyległych miejscowości: Čunovo, Jarovce, Rusovce, Devínska Nová Ves, Záhorská Bystrica, Podunajské Biskupice, Vrakuňa, a także miasto podzielono na 4 okręgi: Bratislava I, Bratislava II, Bratislava III, Bratislava IV. W 1986 roku utworzono 5 okręg: Bratislava V[8]. Od 1996 roku dzielnice Bratysławy istnieją na prawach miejskich, toteż terytorium Bratysławy podzielone jest na 5 powiatów, tzw. powiatów miejskich, 17 dzielnic i 20 okręgów[10][11].

Podział administracyjny Bratysławy od 1996 roku z uwzględnieniem zespołów mieszkaniowych i urbanistycznych[10][12][13].
Powiaty Dzielnice Okręgi katastralne Zespoły mieszkaniowe i urbanistyczne
Bratislava I ¹ Staré Mesto Staré Mesto
Bratislava II ² Ružinov Nivy, Ružinov, Trnávka Nivy, Ostredky, Pošeň, Prievoz, Štrkovec, Trávniky, Trnávka, Vlčie hrdlo
Vrakuňa Vrakuňa Dolné hony
Podunajské Biskupice Podunajské Biskupice Dolné hony, Ketelec, Lieskovec, Medzi jarkami
Bratislava III ³ Nové Mesto Nové Mesto, Vinohrady Ahoj, Jurajov dvor, Koliba, Kramáre, Mierová kolónia, Pasienky/Kuchajda, Vinohrady
Rača Rača Krasňany, Rača, Východné
Vajnory Vajnory
Bratislava IV ⁴ Karlova Ves Karlova Ves Dlhé diely, Kútiky, Líščie údolie, Mlynská dolina, Patrónka, Rovnice
Dúbravka Dúbravka Krčace, Podvornice, Záluhy
Lamač Lamač Podháj, Rázsochy
Devín Devín
Devínska Nová Ves Devínska Nová Ves Devínske Jazero, Kostolné, Paulinské, Podhorské, Sídlisko Stred, Vápenka
Záhorská Bystrica Záhorská Bystrica
Bratislava V ⁵ Petržalka Petržalka Dvory, Háje (Starý háj, Zrkadlový háj), Janíkov dvor, Kapitulský dvor, Kopčany, Lúky, Ovsište,
Jarovce Jarovce
Rusovce Rusovce
Čunovo Čunovo
¹centrum miasta; ²wschodnia i południowo-wschodnia część miasta; ³północna i północno-wschodnia część miasta; ⁴zachodnia część miasta; ⁵część miasta na prawym brzegu Dunaju, tzw. przyczółek bratysławski.

edytuj Historia

Dunaj w Bratysławie. W tle dzielnica Petržalka
Widok na miasto z Wieży Koronnej Zamku Bratysławskiego
Zamek Bratysławski
Słowacki Teatr Narodowy w Bratysławie
Widok z Nowego Mostu

Bratysława rozpościera się na dwóch trasach handlowych, tj. na Szlaku Bursztynowym, który łączył Morze Bałtyckie z Morzem Śródziemnym, czyli północną Europę z południową oraz na Szlaku Dunajskim, który biegnąc wzdłuż rzeki Dunaj, umożliwiał dostęp do Morza Czarnego a tym samym łączył zarówno zachodnią i wschodnią Europę z południowo-wschodnią. Obydwie drogi krzyżowały się na obszarze dzisiejszej dzielnicy Devín, w której znajduje się zamek Zamek Devín, pełniący w dawnych czasach funkcję obronną nad tymi szlakami[14].

Dzisiejsze miasto powstało z osady pod Zamkiem Bratysławskim. Obecnie stanowi ono jądro historyczne Bratysławy, którego areał tworzą 3 jednostki: średniowieczne miasto ograniczone systemem wałowym, areał zamku i podzamcze. Kiedyś wjazd do miasta umożliwiały 4 bramy[15], tj. od strony wschodniej – Brama Laurińska (Laurinská brána)[16][17], nazywana też Bramą Wawrzyniecką (Vavrinecká brána), od północnej – Brama Michalska (Michalská brána)[16], od zachodniej – Brama Wydrycka (Vydrická brána; zachowała się część fortyfikacji)[16], nazywana też Bramą Ciemną (Tmavá brána) lub Bramą Wiedeńską (Viedenská brána) a od południa – Brama Rybacka (Rybárska brána; zachowały się fundamenty)[16][18]. Do dziś przetrwała jedynie Brama Michalska, prowadząca do dzielnicy Staré Mesto ("Stare Miasto").

edytuj Niektóre wydarzenia historyczne

Ruiny Gerulaty

edytuj Nazwa

Duży wpływ na Bratysławę mieli Węgrzy i Austriacy. Zmieniała się również nazwa miasta, niektóre z nazw używane były równocześnie aż do I wojny światowej, do dziś Pressburg jest oficjalnie niemiecką alternatywą Bratysławy, Pozsonywęgierską, Prešporok – starą nazwą słowacką a Prešpurk starą nazwą czeską. W Polsce używano wcześniej m.in. nazwy Pożoń.

Do historycznych nazw miasta stołecznego Słowacji należą:

Nazwa Bratislava została pierwszy raz napisana przez „Štúrowców” po 1844 roku[1], ale urzędowo przyjęta została w 1919 roku[20].

edytuj Architektura

edytuj Zabytki

Čumil – jedna z rzeźb w mieście

edytuj Kultura

Muzeum Transportu

W Bratysławie znajdują się liczne placówki kulturalne, m.in.:

biblioteki[21]:

filharmonie[23]:

galerie[24]:

muzea[25]:

teatry[28]:

edytuj Edukacja i nauka

Miasto posiada uczelnie wyższe, do których należą[30]:

państwowe:

publiczne:

prywatne:

Na terenie Bratysławy działa kilka ośrodków naukowo-badawczych, m.in.:

Bratysława jako jedna z niewielu stolic europejskich nie ma obserwatorium astronomicznego (najbliższe znajduje się w miejscowości Modra)[31] i planetarium (najbliższe znajduje się w miejscowości Hlohovec)[32]. W związku z tym wykłady i obserwacje nieba (przeznaczone tylko dla amatorów astronomii) odbywają się w budynku, który umieszczony jest na terenie Parku Kultury i Wypoczynku w Bratysławie (Astronomický úsek Parku kultúry a oddychu v Bratislave).

edytuj Transport

edytuj Transport kolejowy

edytuj Transport lotniczy

edytuj Zobacz też

Wikisłownik
Zobacz hasło BratysławaWikisłowniku

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 Vladimír Horváth, Darina Lehotská, Ján Pleva: Dejiny Bratislavy. Bratislava: Vydavateľstvo Obzor, 1982, ss. 7-8. ISBN 65-019-82 735-21-85/8. 
  2. 2,0 2,1 Izydor Szaraniewicz: Krótki opis geograficzny austryacko-węgierskiej monarchii z szczególnem uwzględnieniem Królestwa Galicyi i Wielkiego Księstwa Krakowskiego do użytku szkół średnich. Lwów: 1886, s. 81. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Mestská a obecná štatistika (słow.). W: Štatistický úrad Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-06-12].
  4. 4,0 4,1 4,2 Róbert Čeman a kol.: Slovenská republika. Zemepisný atlas. Bratislava: Mapa Slovakia Plus s.r.o., 2005, s. 64. ISBN 80-8067-138-9. 
  5. Pavol Korec, Scarlett Galásová: Geografická poloha Bratislavy v nových hospodársko-politických podmienkach. Bratislava: 1994, ss. 75-86, seria: Geografický časopis, rocznik 46, nr 1. 
  6. Bratislava - hlavné mesto Slovenskej republiky - Mapa (słow.). W: E-obce [on-line]. [dostęp 2009-06-08].
  7. Ladislav Tolmáči, Viliam Lauko, Terézia Tolmáčiová, Mária Nogová: Zemepis 8. Slovensko. Učebnica pre 8.ročník základných škôl. Bratislava: OG-Vydavateľstvo Poľana spol.s.r.o., 2007, s. 65. ISBN 80-89192-71-7. 
  8. 8,0 8,1 Pavol Korec, Katarína Husárová: Vývoj administratívnych hraníc a počtu obyvateľov Bratislavy. Bratislava: 1995, ss. 107-118, seria: Geographia Slovaca, nr 10. 
  9. 9,0 9,1 Przedział wiekowy wg metodologii Urzędu Statystycznego Republiki Słowackiej Mestská a obecná štatistika (słow.). W: Štatistický úrad Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-06-12].
  10. 10,0 10,1 Pavol Korec, Viliam Lauko, Ladislav Tolmáči, Gabriel Zubriczký, Eva Mičietová: Kraje a okresy Slovenska. Nové aministratívne členenie. Bratislava: Vydavateľstvo Q111, 1997, ss. 9-32. ISBN 80-85401-58-4. 
  11. Mapa (słow.). W: Kataster nehnuteľnosti Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-07-23].
  12. Bratislava. Mapa mesta. Bratislava: Vydavateľstvo Anton Kniebügl, 2000, ss. 10-31. ISBN 80-88808-10-3. 
  13. Územna pôsobnosť (słow.). W: Správa katastra pre Hlavné mesto SR Bratislavu [on-line]. [dostęp 2009-07-23].
  14. Veronika Plachá, Jana Hlavicová: Devín. Slávny svedok našej minulosti. Bratislava: Perfekt a.s., 2003, s. 5. ISBN 80-8046-231-3. 
  15. Štefan Holčík: Najmenšou mestskou bránou bola Južná (słow.). W: Bratislavské noviny [on-line]. 21.3.2009. [dostęp 2010-02-12].
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 Mestské hradby. W: Karl Benyovszky: Prechádzka starým Prešporkom. Bratislava: Albert Marenčin-Vydavateľstvo PT, 2001, ss. 9-20, seria: Edícia Bratislava-Pressburg. ISBN 80-88912-22-9. 
  17. Štefan Holčík: Pri Laurinskej bráne vyúsťoval aj potok (słow.). W: Bratislavské noviny [on-line]. 28.3.2009. [dostęp 2010-02-12].
  18. Pozostatky rybárskej brány najlepšie vidíte za šera alebo v noci. (słow.). W: SME [on-line]. 1.3.2002. [dostęp 2010-02-12].
  19. 19,0 19,1 19,2 Andy Sekanová: Od Wratislaburgia po Bratislavu (słow.). W: SME blog [on-line]. 3.05.2007. [dostęp 2009-06-20].
  20. Ján Lacika: Bratislava. Poznávame Slovensko. Bratislava: Vydavateľstvo Dajama, 2000, s. 6. ISBN 80-88975-14-X. 
  21. Adresáre (Knižnice) (słow.). W: Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-07-21].
  22. História (słow.). W: Univerzitná knižnica v Bratislave [on-line]. [dostęp 2009-07-23].
  23. Reduta - sídlo Slovenskej filharmónie (słow.). W: Slovenská filharmónia [on-line]. [dostęp 2010-02-08].
  24. Adresáre (Galérie) (słow.). W: Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-07-23].
  25. Adresáre (Múzeá) (słow.). W: Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-07-23].
  26. Riaditeľstvo SNM (słow.). W: Slovenské národné múzeum [on-line]. [dostęp 2009-07-22].
  27. Múzeá (słow.). W: Múzeum mesta Bratislavy [on-line]. [dostęp 2009-07-22].
  28. Adresáre (Divadlá) (słow.). W: Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2010-02-08].
  29. História (słow.). W: Mestské divadlo P.O. Hviezdoslava [on-line]. [dostęp 2010-02-08].
  30. Vysoké školy v Slovenskej republike (słow.). W: Ministerstvo školstva Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-07-22].
  31. Navštívte nás (słow.). W: Astronomické a geofyzikálne observatórium UK v Modre [on-line]. [dostęp 2010-02-04].
  32. Planetárium (słow.). W: Hvezdáreň a planetárium M. R. Štefánika v Hlohovci [on-line]. [dostęp 2010-02-04].

edytuj Linki zewnętrzne



Inne wersje językowe: ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi | sv | tr | vo |
konferencje na Mazurach - hotel nad jeziorem - allegro - Nieruchomoci krakw - pozycjonowanie stron pozycjonowanie stron pozycjonowanie Strony internetowe Jutero.pl - dzisiaj kupujesz Jutero u Ciebie okna drewniane portal informacyjny psycholog we wrocławiu zespół na wesele trójmiasto wpis szkoła jazdy opole # ubezpieczenie oc samochodu # Darmowe Instrukcje Napraw Sam Naprawiam - Instrukcje Napraw Motoryzacyjnych, Opel,BMW # Złóż wniosek o zielona strefa plakietki i naklejki ekologiczne # Szczeciński serwis ogłoszeniowy ogłoszenia szczecin # prawo jazdy opole # kurs prawa jazdy siedlce # noclegi sopot # noclegi kołobrzeg # auta i samochody # foteliki samochodowe # samochody spotowe # części samochodowe części renault części do francuzów # wynajem limuzyn # nowe samochody terenowe