Bratysława
Na mapach:
| Bratysława Bratislava |
|||||
|
|||||
Panorama Bratysławy (widok z zamku), Zamek Bratysławski, Wieża Michalska, Fontanna na Placu Hodžy i Pałac Prezydencki, Detal pomnika na Slavínie, Brzeg Dunaju |
|||||
| Państwo | |||||
| Kraj | bratysławski | ||||
| Powiat | Bratysława I, II, III, IV, V | ||||
| Prawa miejskie | 1291 | ||||
| Nadburmistrz | Andrej Ďurkovský | ||||
| Powierzchnia | 367,59 km² | ||||
| Położenie | 48° 09' N 17° 07' E |
||||
| Wysokość | 126 – 514 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2008) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja |
428 791 1166 os./km² 546 300 |
||||
| Nr kierunkowy | +421-2 | ||||
| Kod pocztowy | 810 00 | ||||
| Tablice rejestracyjne | BA | ||||
| Podział miasta | 5 powiatów miejskich 17 dzielnic 20 okręgów |
||||
| Miasta partnerskie | |||||
|
Położenie na mapie Słowacji
|
|||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Bratysława (słow. i czes. Bratislava[1], niem. Pressburg[1], węg. Pozsony[1], łac. Posonium, gr. Istropolis, pol. dawniej Pożoń, także Preszburg[2]) – stolica i największe miasto Słowacji pod względem liczby mieszkańców (429 tys. mieszkańców w 2008[3]) oraz drugie największe – po Wysokich Tatrach (Vysoké Tatry) – pod względem powierzchni (367,59 km²[4]). Jest jedyną stolicą na świecie, która graniczy z dwoma państwami, tj. na południu z Węgrami, a na zachodzie z Austrią.
Bratysława to siedziba najwyższych władz państwowych i kraju bratysławskiego (Bratislavský kraj), a także centralny ośrodek metropolitalny aglomeracji bratysławsko-trnawskiej (Bratislavsko-trnavská aglomerácia) i aglomeracji bratysławsko-trnawsko-nitrzańskiej (Bratislavsko-trnavsko-nitrianska aglomerácia). Stanowi ona również centrum życia kulturalnego, społecznego, gospodarczego i politycznego. Skupia w sobie liczne placówki o znaczeniu i statusie narodowym oraz międzynarodowym.
Spis treści |
edytuj Położenie, obszar, granice i ukształtowanie powierzchni
Miasto stołeczne Słowacji leży na 48°09' szerokości geograficznej północnej i 17°07' długości geograficznej wschodniej. Są to współrzędne geograficzne Urzędu Miasta Stołecznego Bratysławy usytuowanego w centralnej części miasta. Najbardziej wysunięty punkt na wschód, o współrzędnych geograficznych: 48°07' szerokości geograficznej północnej i 17°17' długości geograficznej wschodniej, znajduje się na polu, w dzielnicy Podunajské Biskupice; na północ (48°09' szerokości geograficznej północnej, 17°17' długości geograficznej wschodniej) – na Jeziorze Dziewińskim (Devínske Jazero), w dzielnicy Devín; na zachód (48°14' szerokości geograficznej północnej, 16°57' długości geograficznej wschodniej) – na rzece Morawie (Morava), w dzielnicy Devínska Nová Ves; na południe (48°16' szerokości geograficznej północnej, 16°58' długości geograficznej wschodniej) – na granicy państwowej w odcinku przebiegającym przez dzielnicę Čunovo[5].
Bratysława jako stolica ma nietypowe, peryferyjne położenie, tj. usytuowana jest w południowo-zachodnich krańcach Słowacji, co nie jest dla niej korzystne, jednakże sąsiedztwo takich metropolii jak: Wiedeń (odległość około 60 km) czy Budapeszt (odległość około 195 km) rekompensuje tę lokalizację[4].
Stolica Słowacji zajmuje powierzchnię 367,59 km²[4]. Od wschodu i południowego wschodu graniczy z powiatem Senec (okres Senec), od północnego wschodu – z powiatem Pezinok (okres Pezinok), od północy – z powiatem Malacky (okres Malacky), od zachodu – z Austrią, a od południa – z Węgrami. Do miejscowości leżących niedaleko Bratysławy należą: po stronie słowackiej – Hamuliakovo, Kalinkovo, Malinovo, Most pri Bratislave, Ivanka pri Dunaji, Marianka i Stupava, po stronie austriackiej – Deutsch Jahrndorf oraz Kittsee, Berg i Marchegg (byłe słowacko-austriackie przejścia graniczne), a po stronie węgierskiej – Rajka (byłe słowacko-węgierskie przejście graniczne)[6].
Bratysława rozpościera się na obydwu brzegach Dunaju, u ujścia Morawy (Morava) do Dunaju (w dzielnicy Devín tworzy krótką granicę słowacko-austriacką) oraz na wzgórzach Małych Karpat (Malé Karpaty). Obejmuje także skrajne obszary, tj. południową część Niziny Zahorskej (Záhorská nížina) i zachodnią część Niziny Naddunajskiej (Podunajská nížina). Najwyżej położonym terenem jest wzgórze – Devínska Kobyla (514 m n.p.m.), zaś najniższym – rzeka Dunaj (126 m n.p.m.).
edytuj Środowisko naturalne
edytuj Klimat
Bratysława należy do strefy klimatu umiarkowanego ciepłego. Klimat dodatkowo charakteryzuje się dużą częstotliwością wiatrów i stąd zjawisko to nosi nazwę „bratysławskich przeciągów”.
edytuj Demografia
Pierwsza informacja o liczbie ludności Bratysławy pochodzi z końca XIV w. Według niej obecna stolica Słowacji liczyła wtedy 7500 osób. W 1720 roku w Bratysławie żyło 7943 osób[7] a w 1858 – 50 800 osób[2]. Na podstawie wyników spisu statystycznego w 1869 roku (pierwszy raz wyniki były gromadzone dla poszczególnych miejscowości) doliczono się 50 055 mieszkańców Bratysławy, zaś w 2008 – 428 791, co stanowiło 7,92% ogółu ludności kraju (Słowacja: 5 412 254). Dowodzi to, że w ciągu 139 lat liczba ludności Bratysławy zwiększyła się o 378 736 osób.
| Rok | Powierzchnia (w km²) | Liczba ludności1 | Gęstość zaludnienia (os./km²) |
|---|---|---|---|
| 1869 | 53,102 | 50 055 | 943 |
| 1880 | 53,102 | 51 451 | 969 |
| 1890 | 53,102 | 56 048 | 1056 |
| 1900 | 53,102 | 65 867 | 1240 |
| 1910 | 53,102 | 78 223 | 1473 |
| 1921 | 53,102 | 93 189 | 1755 |
| 1930 | 53,102 | 123 844 | 2332 |
| 1940 | 53,102 | 138 966 | 2617 |
| 1950 | 193,642 | 192 896 | 996 |
| 1961 | 193,64 | 241 796 | 1249 |
| 1970 | 193,64 | 285 448 | 1474 |
| 1980 | 367,583 | 380 259 | 1035 |
| 1991 | 367,58 | 442 197 | 1203 |
| 2001 | 367,58 | 428 672 | 1166 |
| 2007 | 367,58 | 426 927 | 1162 |
| 2008 | 367,58 | 428 791 | 1166 |
| 1wielkości bezwzględne 21943 – przyłączono Karlovą Ves; 1946 – przyłączono Devín, Dúbravkę, Lamač, Petržalkę, Prievoz, Račę, Vajnory 31972 – przyłączono Čunovo, Devínską Novą Ves, Jarovce, Podunajskie Biskupice, Rusovce, Vrakunię, Záhorską Bystricę |
|||
Na podstawie danych statystycznych z 2008 roku Bratysława odznaczała się korzystną strukturą wieku, bowiem największy odsetek, tj. 64,59% (276 935) stanowiły osoby w wieku produkcyjnym (mężczyźni od 15. do 59. roku życia; kobiety od 15. do 54. roku życia)[9]. Najmniejszy odsetek – 11,88% (50 930) tworzyły osoby w wieku przedprodukcyjnym[9]. Tego samego roku kobiety stanowiły 53,05% (227 473; współczynnik feminizacji: 113 kobiet na 100 mężczyzn), zaś mężczyźni – 46,95% ogółu (201 318; współczynnik maskulinizacji: 89 mężczyzn na 100 kobiet). W tym samym czasie odnotowano 4688 urodzeń żywych (współczynnik urodzeń: 10,93‰), a jednocześnie – 4110 zgonów (współczynnik zgonów: 9,59‰) oraz zarejestrowano 2547 zawartych małżeństw (współczynnik zawartych małżeństw: 5,94‰), a także – 1347 rozwodów (współczynnik rozwodów: 3,14‰). Przyrost naturalny wynosił 578 (współczynnik przyrostu naturalnego: 1,35‰). Przyrost rzeczywisty osiągnął poziom 1864[3].
W 1910 roku miasto liczyło 78 229 mieszkańców, w tym 32 790 Niemców, 31 705 Węgrów, 11 673 Słowaków, 1242 Czechów, 351 Chorwatów oraz 115 Polaków.
Jak podaje spis statystyczny przeprowadzony w 2001 roku, Słowacy stanowili 91,39%, Węgrzy – 3,84%, Czesi – 1,86%, Niemcy – 0,28%, Morawianie – 0,15%, Rusini – 0,11%, Ukraińcy – 0,11, Romowie – 0,10%, Polacy – 0,08% a inne narodowości – 2,08% ogółu ludności stolicy[10].
edytuj Podział administracyjny
Dzisiejsze terytorium Bratysławy powstało pierwotnie w wyniku łączenia osad, a następnie przyłączania miejscowości z pobliskiej okolicy. W 1943 roku przyłączono miejscowość – Karlova Ves, a trzy lata później terytorium Bratysławy rozrosło się dzięki wcieleniu takich miejscowości jak: Devín, Dúbravka, Lamač, Petržalka, Prievoz, Rača i Vajnory. W 1954 roku utworzono 4 okręgi, a w 1960 roku – 12. Następnie w 1972 roku miało miejsce ponowne włączanie przyległych miejscowości: Čunovo, Jarovce, Rusovce, Devínska Nová Ves, Záhorská Bystrica, Podunajské Biskupice, Vrakuňa, a także miasto podzielono na 4 okręgi: Bratislava I, Bratislava II, Bratislava III, Bratislava IV. W 1986 roku utworzono 5 okręg: Bratislava V[8]. Od 1996 roku dzielnice Bratysławy istnieją na prawach miejskich, toteż terytorium Bratysławy podzielone jest na 5 powiatów, tzw. powiatów miejskich, 17 dzielnic i 20 okręgów[11][12].
| Powiaty | Dzielnice | Okręgi katastralne | Zespoły mieszkaniowe i urbanistyczne |
|---|---|---|---|
| Bratislava I1 | Staré Mesto | Staré Mesto | – |
| Bratislava II2 | Ružinov | Nivy, Ružinov, Trnávka | Nivy, Ostredky, Pošeň, Prievoz, Štrkovec, Trávniky, Trnávka, Vlčie hrdlo |
| Vrakuňa | Vrakuňa | Dolné hony | |
| Podunajské Biskupice | Podunajské Biskupice | Dolné hony, Ketelec, Lieskovec, Medzi jarkami | |
| Bratislava III3 | Nové Mesto | Nové Mesto, Vinohrady | Ahoj, Jurajov dvor, Koliba, Kramáre, Mierová kolónia, Pasienky/Kuchajda, Vinohrady |
| Rača | Rača | Krasňany, Rača, Východné | |
| Vajnory | Vajnory | – | |
| Bratislava IV4 | Karlova Ves | Karlova Ves | Dlhé diely, Kútiky, Líščie údolie, Mlynská dolina, Patrónka, Rovnice |
| Dúbravka | Dúbravka | Krčace, Podvornice, Záluhy | |
| Lamač | Lamač | Podháj, Rázsochy | |
| Devín | Devín | – | |
| Devínska Nová Ves | Devínska Nová Ves | Devínske Jazero, Kostolné, Paulinské, Podhorské, Sídlisko Stred, Vápenka | |
| Záhorská Bystrica | Záhorská Bystrica | – | |
| Bratislava V5 | Petržalka | Petržalka | Dvory, Háje (Starý háj, Zrkadlový háj), Janíkov dvor, Kapitulský dvor, Kopčany, Lúky, Ovsište, |
| Jarovce | Jarovce | – | |
| Rusovce | Rusovce | – | |
| Čunovo | Čunovo | – | |
| 1centrum miasta; 2wschodnia i południowo-wschodnia część miasta; 3północna i północno-wschodnia część miasta; 4zachodnia część miasta; 5część miasta na prawym brzegu Dunaju, tzw. przyczółek bratysławski. | |||
edytuj Historia
Bratysława rozpościera się na dwóch trasach handlowych, tj. na Szlaku Bursztynowym, który łączył Morze Bałtyckie z Morzem Śródziemnym, czyli północną Europę z południową oraz na Szlaku Dunajskim, który biegnąc wzdłuż rzeki Dunaj, umożliwiał dostęp do Morza Czarnego a tym samym łączył zarówno zachodnią i wschodnią Europę z południowo-wschodnią. Obydwie drogi krzyżowały się na obszarze dzisiejszej dzielnicy Devín, w której znajduje się zamek Zamek Devín, pełniący w dawnych czasach funkcję obronną nad tymi szlakami[15].
Dzisiejsze miasto powstało z osady pod Zamkiem Bratysławskim. Obecnie stanowi ono jądro historyczne Bratysławy, którego areał tworzą 3 jednostki: średniowieczne miasto ograniczone systemem wałowym, areał zamku i podzamcze. Kiedyś wjazd do miasta umożliwiały 4 bramy[16], tj. od strony wschodniej – Brama Laurińska (Laurinská brána)[17][18], nazywana też Bramą Wawrzyniecką (Vavrinecká brána), od północnej – Brama Michalska (Michalská brána)[17], od zachodniej – Brama Wydrycka (Vydrická brána; zachowała się część fortyfikacji)[17], nazywana też Bramą Ciemną (Tmavá brána) lub Bramą Wiedeńską (Viedenská brána) a od południa – Brama Rybacka (Rybárska brána; zachowały się fundamenty)[17][19]. Do dziś przetrwała jedynie Brama Michalska, prowadząca do dzielnicy Stare Miasto (Staré Mesto).
edytuj Niektóre wydarzenia historyczne
- okres Cesarstwa Rzymskiego – obóz wojskowy Gerulata w dzisiejszej dzielnicy Rusovce
- okres Państwa Wielkomorawskiego – gród obronny;
- 907 – pierwsza pisemna wzmianka;
- X wiek – osada handlowa u stóp grodu;
- 1291 – uzyskanie praw miejskich;
- od 1536 – główne miasto koronacyjne władców węgierskich (wchodziła w skład Królestwa Węgier);
- następne wieki – rozwój miasta;
- XIX wiek – spadek znaczenia (funkcje przejmowała Buda);
- 1914 – otwarcie kolei podmiejskiej, łączącej Pressburg/Pozsony z Wiedniem;
- po I wojnie światowej – stolica Słowacji, wchodzącej w skład Czechosłowacji;
- 1939-1945 – stolica klerykalno-faszystowskiej Słowacji (formalnie samodzielnej, faktycznie uzależnionej od III Rzeszy);
- 1945-1969 – stolica Słowacji, wchodzącej w skład Czechosłowacji;
- 1969-1990 – stolica Słowackiej Republiki Socjalistycznej, wchodzącej w skład Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej;
- przełom lat 60. i 70. – zburzenie zabytkowego Podzamcza w związku z budową Nowego Mostu i alei Staromiejskiej
- 1990-1992 – stolica Słowackiej Republiki Federalnej, wchodzącej w skład Czeskiej i Słowackiej Republiki Federalnej;
- od 1 stycznia 1993 – stolica niezależnej Słowacji.
edytuj Nazwa
Duży wpływ na Bratysławę mieli Węgrzy i Austriacy. Zmieniała się również nazwa miasta, niektóre z nazw używane były równocześnie aż do I wojny światowej, do dziś Pressburg jest oficjalnie niemiecką alternatywą Bratysławy, Pozsony – węgierską, Prešporok – starą nazwą słowacką a Prešpurk starą nazwą czeską. W Polsce używano wcześniej m.in. nazwy Pożoń.
Do historycznych nazw miasta stołecznego Słowacji należą:
- Wratislaburgum[1][20], Pisonium (805)[1],
- Braslavespurch[20], Brezalauspurc (907)[1],
- Breslava Civitas (1038),
- Brezezburg (1042)[1],
- Breisburg[1], Breziburg[1], Brezzizburch[1], Preslawaspurch (1052)[1],
- Bresburg, Bresburch, Bossen(1108)[1],
- Bosonium (1146),
- Poson[1], Posonium (XIII–XIV w.)[1],
- Istropolis[20], Bosonium (1146)[1],
- Posonium (XVw.),
- Presburg, Pressburg (XVII/XVIII w.),
- Posony, Pozsony (XVIII, XIX w.),
- Prešporok (XVIII w.),
- Břetislav, Břetislava, Braťislava (nad Dunajom) (XIX w.), Bratislav[1].
Nazwa Bratislava została pierwszy raz napisana przez Szturowców (Štúrovci) po 1844 roku[1], ale urzędowo przyjęta została w 1919 roku[21].
edytuj Architektura
edytuj Zabytki
- Zamek Bratysławski z XIV-XV wieku, potem wielokrotnie przebudowywany, usytuowany na granitowym wzgórzu, 80 metrów nad lustrem Dunaju. Twierdza o 4 wieżach w narożnikach murów obronny;
- ruiny Zamku Devín, położonego w dzielnicy Devín, wznosi się na wysokich skałach u ujścia Morawy do Dunaju, nad granicą słowacko-austriacką;
- gotycka katedra św. Marcina (Dóm svätého Martina); była przez 300 lat miejscem koronacji królów węgierskich;
- gotycki kościół franciszkanów z 1297;
- barokowy kościół Trynitarzy;
- secesyjny kościół św. Elżbiety zwany też „Niebieskim kościółkiem”;
- gotycki ratusz;
- Hlavné námestie (rynek) z XVI-wieczną studnią, otoczony zabytkowymi budynkami;
- Uniwersytet Bratysławski (Universitatis Istropolitana lub Academia Istropolitana) założony przez króla węgierskiego Macieja Korwina wraz biblioteką uniwersytecką;
- klasycystyczny pałac prymasowski z 1781;
- barokowy letni pałac arcybiskupi;
- Pałac Grassalkovicha – obecnie siedziba prezydenta Słowacji;
- Słowacki Teatr Narodowy (Slovenské národné divadlo) wybudowany w 1886;
- XVII-wieczna barokowa Brama Michalska, jedyna ocalała wieża na miejskich murach;
- „Wąski dom”;
- Nový most (Nowy Most);
- Starý most (Stary Most);
- Synagoga z 1926 roku.
edytuj Kultura
W Bratysławie znajdują się liczne placówki kulturalne, m.in.:
biblioteki[22]:
- Biblioteka Uniwersytecka (Univerzitná knižnica) – Swoją działalność rozpoczęła, jako biblioteka akademicka Uniwersytetu Komeńskiego w Bratysławie, w 1919 roku. Od 1954 roku jest biblioteką naukową, dostępną dla szerokiej publiczności[23];
- Biblioteka Główna Słowackiej Akademii Nauk (Ústredná knižnica Slovenskej akadémie vied);
- Słowacka Biblioteka Pedagogiczna (Slovenská pedagogická knižnica);
- Słowacka Biblioteka Lekarska (Slovenská lekárska knižnica);
filharmonie[24]:
- Filharmonia Słowacka (Slovenská filharmónia);
galerie[25]:
- Galeria Miasta Bratysławy (Galéria mesta Bratislavy);
- Słowacka Galeria Narodowa (Slovenská národná galéria);
muzea[26]:
- Muzeum Gazownictwa (Plynárenské múzeum);
- Muzeum Handlu (Múzeum obchodu);
- Muzeum Jána Cikkera (Múzeum Jána Cikkera);
- Muzeum Kultury Fizycznej w Republice Słowackiej (Múzeum telesnej kultúry v Slovenskej republike);
- Muzeum Milana Dobesa (Múzeum Milana Dobesa);
- Muzeum Policji Republiki Słowackiej (Múzeum polície Slovenskej republiky);
- Muzeum Szkolnictwa i Pedagogiki (Múzeum školstva a pedagogiky);
- Muzeum Transportu (Múzeum dopravy);
- Słowackie Muzeum Narodowe (Slovenské národné múzeum) wraz z bratysławskimi oddziałami, takimi jak[27]:
- Muzeum Archeologiczne (Archeologické múzeum SNM);
- Muzeum Historyczne – Zamek Bratysławski (Historické múzeum – Bratislavský hrad SNM);
- Muzeum Muzyczne – Baszta Luginsland (Hudobné múzeum – Bašta Luginsland, Bratislavský hrad SNM);
- Muzeum Kultury Chorwatów na Słowacji (Múzeum kultúry Chorvátov na Slovensku SNM);
- Muzeum Kultury Niemców Karpackich (Múzeum kultúry karpatských Nemcov SNM);
- Muzeum Kultury Węgrów na Słowacji (Múzeum kultúry Maďarov na Slovensku SNM);
- Muzeum Kultury Żydowskiej (Múzeum židovskej kultúry SNM);
- Muzeum Przyrodnicze (Prírodovedné múzeum SNM);
- Podzamcze – pawilon wystawienniczy (Podhradie – výstavný pavilón SNM);
- Muzeum Miasta Bratysławy (Múzeum mesta Bratislavy) wraz z oddziałami, takimi jak[28]:
- Muzeum Arthura Fleischmanna (Múzeum Arthura Fleischmanna MMB);
- Muzeum Broni (Múzeum zbraní MMB);
- Muzeum Farmacji – Apteka pod Czerwonym Rakiem (Múzeum farmácie – lekáreň U červeného raka MMB);
- Muzeum Historii Miasta (Múzeum dejín mesta MMB);
- Muzeum Janka Jesenskiego (Múzeum Janka Jesenského MMB);
- Muzeum Johanna Nepomuka Hummla (Múzeum Johanna Nepomuka Hummela MMB);
- Muzeum Winiarstwa (Múzeum vinohradníctva MMB);
- Muzeum Wnętrz Historycznych (Múzeum historických interiérov MMB);
- Muzeum Zegarów – Dom pod Dobrym Pasterzem (Múzeum hodín – Dom U dobrého pastiera MMB);
teatry[29]:
- Słowacki Teatr Narodowy (Slovenské národné divadlo);
- Teatr Miejski im. Pavla Országha Hviezdoslava (Mestské divadlo Pavla Országha Hviezdoslava)[30].
edytuj Edukacja i nauka
Miasto posiada uczelnie wyższe, do których należą[31]:
państwowe:
- Słowacki Uniwersytet Służb Zdrowia (Slovenská zdravotnícka univerzita);
- Wyższa Szkoła Policji (Akadémia Policajného zboru);
publiczne:
- Akademia Muzyczna (Vysoká škola múzických umení);
- Akademia Sztuk Pięknych (Vysoká škola výtvarných umení);
- Słowacki Uniwersytet Techniczny (Slovenská technická univerzita);
- Uniwersytet Ekonomiczny (Ekonomická univerzita);
- Uniwersytet im. Jana Amosa Komeńskiego (Univerzita Komenského);
prywatne:
- Bratysławska Wyższa Szkoła Prawa (Bratislavská vysoká škola práva);
- Wyższa Szkoła Ekonomii i Zarządzania w Administracji Publicznej (Vysoká škola ekonómie a menežmentu verejnej správy);
- Wyższa Szkoła Służby Zdrowia i Pracy Socjalnej im. św. Elżbiety (Vysoká škola zdravotníctva a sociálnej práce sv. Alžbety).
Na terenie Bratysławy działa kilka ośrodków naukowo-badawczych, naukowo-kulturalnych, m.in.:
- Infostat – Instytut Informatyki i Statystyki (Infostat – Inštitút informatiky a štatistiky);
- Instytut Badawczy Geodezji i Kartografii (Výskumný ústav geodézie a kartografie);
- Instytut Badawczy Gospodarki Wodnej (Výskumný ústav vodného hospodárstva);
- Miejski Instytut Ochrony Pamiątek (Mestský ústav ochrany pamiatok);
- Ogród Botaniczny Uniwersytetu Komeńskiego (Botanická záhrada Univerzity Komenského) – placówka naukowo-pedagogiczna Uniwersytetu Komeńskiego[32];
- Państwowy Instytut Geologiczny im. Dionýza Štúra (Štátny geologický ústav Dionýza Štúra);
- Państwowy Instytut Pedagogiczny (Štátny pedagogický ústav);
- Słowacka Akademia Nauk (Slovenská akadémia vied);
- Słowacki Instytut Filmowy (Slovenský filmový ústav);
- Słowacki Instytut Hydrometeorologiczny (Slovenský hydrometeorologický ústav).
Bratysława jako jedna z niewielu stolic europejskich nie ma obserwatorium astronomicznego (najbliższe znajduje się w miejscowości Modra)[33] i planetarium (najbliższe znajduje się w miejscowości Hlohovec)[34]. W związku z tym wykłady i obserwacje nieba (przeznaczone tylko dla amatorów astronomii) odbywają się w budynku, który umieszczony jest na terenie Parku Kultury i Wypoczynku w Bratysławie (Astronomický úsek Parku kultúry a oddychu v Bratislave).
edytuj Sport i rekreacja
edytuj Kluby i drużyny sportowe
| Nazwa klubu | Dyscyplina | Liga/Rozgrywki | Rok powstania |
|---|---|---|---|
| Inter Bratysława (FK Inter Bratislava) | piłka nożna | I liga | 1940 |
| MFK Petržalka (FC Petržalka 1898, a.s.) | piłka nożna | I liga | 1898 |
| Slovan Bratysława (HC Slovan Bratislava, a.s.) | hokej na lodzie | Ekstraliga | 1921 |
| Slovan Bratysława (ŠK Slovan Bratislava futbal, a.s.) | piłka nożna | Ekstraliga | 1919 |
| Slovan Bratysława (1.RC Slovan Bratislava) | rugby | I liga czeska | 2003 |
edytuj Transport
edytuj Transport kolejowy
- Dworzec Główny Bratysława (Bratislava hlavná stanica);
- Dworzec Towarowy Bratysława (Železničná stanica Bratislava ÚNS);
- Stacja kolejowa Bratislava Lamač (Železničná stanica Bratislava-Lamač);
- Stacja kolejowa Bratislava Nové Mesto (Železničná stanica Bratislava-Nové Mesto);
- Stacja kolejowa Bratislava Petržalka (Železničná stanica Bratislava-Petržalka);
- Stacja kolejowa Bratislava Predmestie (Železničná stanica Bratislava predmestie);
- Stacja kolejowa Rusovce (Železničná stanica Rusovce);
- Stacja kolejowa Bratislava Vajnory (Železničná stanica Bratislava-Vajnory);
- Przystanek kolejowy Bratislava Vinohrady (Železničná zastávka Bratislava-Vinohrady);
- Przystanek kolejowy Bratislava Železná studienka (Železničná zastávka Bratislava-Železná studienka).
edytuj Transport lotniczy
- Port Lotniczy im. Milana Rastislava Štefánika (Letisko Milana Rastislava Štefánika)
edytuj Zobacz też
Przypisy
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 Vladimír Horváth, Darina Lehotská, Ján Pleva: Dejiny Bratislavy. Bratislava: Vydavateľstvo Obzor, 1982, ss. 7-8. ISBN 65-019-82 735-21-85/8.
- ↑ 2,0 2,1 Izydor Szaraniewicz: Krótki opis geograficzny austryacko-węgierskiej monarchii z szczególnem uwzględnieniem Królestwa Galicyi i Wielkiego Księstwa Krakowskiego do użytku szkół średnich. Lwów: 1886, s. 81.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Bratislava, Demography (ang.). W: Štatistický úrad Slovenskej republiky (Statistical Office of the Slovak Republic) [on-line]. [dostęp 2010-06-28].
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Róbert Čeman a kol.: Slovenská republika. Zemepisný atlas. Bratislava: Mapa Slovakia Plus s.r.o., 2005, s. 64. ISBN 80-8067-138-9.
- ↑ Pavol Korec, Scarlett Galásová: Geografická poloha Bratislavy v nových hospodársko-politických podmienkach. Bratislava: 1994, ss. 75-86, seria: Geografický časopis, rocznik 46, nr 1.
- ↑ Bratislava - hlavné mesto Slovenskej republiky - Mapa (słow.). W: E-obce [on-line]. [dostęp 2009-06-08].
- ↑ Ladislav Tolmáči, Viliam Lauko, Terézia Tolmáčiová, Mária Nogová: Zemepis 8. Slovensko. Učebnica pre 8. ročník základných škôl. Bratislava: OG-Vydavateľstvo Poľana spol.s.r.o., 2007, s. 65. ISBN 80-89192-71-7.
- ↑ 8,0 8,1 Pavol Korec, Katarína Husárová: Vývoj administratívnych hraníc a počtu obyvateľov Bratislavy. Bratislava: 1995, ss. 107-118, seria: Geographia Slovaca, nr 10.
- ↑ 9,0 9,1 Przedział wiekowy wg metodologii Urzędu Statystycznego Republiki Słowackiej Bratislava, Demography (ang.). W: Štatistický úrad Slovenskej republiky (Statistical Office of the Slovak Republic) [on-line]. [dostęp 2010-06-28].
- ↑ Bratislava, Selected results of 1991 and 2001 census. (ang.). W: Štatistický úrad Slovenskej republiky (Statistical Office of the Slovak Republic) [on-line]. [dostęp 2010-06-28].
- ↑ 11,0 11,1 Pavol Korec, Viliam Lauko, Ladislav Tolmáči, Gabriel Zubriczký, Eva Mičietová: Kraje a okresy Slovenska. Nové aministratívne členenie. Bratislava: Vydavateľstvo Q111, 1997, ss. 9-32. ISBN 80-85401-58-4.
- ↑ Mapa (słow.). W: Kataster nehnuteľnosti Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-07-23].
- ↑ Bratislava. Mapa mesta. Bratislava: Vydavateľstvo Anton Kniebügl, 2000, ss. 10-31. ISBN 80-88808-10-3.
- ↑ Územna pôsobnosť (słow.). W: Správa katastra pre Hlavné mesto SR Bratislavu [on-line]. [dostęp 2009-07-23].
- ↑ Veronika Plachá, Jana Hlavicová: Devín. Slávny svedok našej minulosti. Bratislava: Perfekt a.s., 2003, s. 5. ISBN 80-8046-231-3.
- ↑ Štefan Holčík: Najmenšou mestskou bránou bola Južná (słow.). W: Bratislavské noviny [on-line]. 21.3.2009. [dostęp 2010-02-12].
- ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 Mestské hradby. W: Karl Benyovszky: Prechádzka starým Prešporkom. Bratislava: Albert Marenčin-Vydavateľstvo PT, 2001, ss. 9-20, seria: Edícia Bratislava-Pressburg. ISBN 80-88912-22-9.
- ↑ Štefan Holčík: Pri Laurinskej bráne vyúsťoval aj potok (słow.). W: Bratislavské noviny [on-line]. 28.3.2009. [dostęp 2010-02-12].
- ↑ Pozostatky rybárskej brány najlepšie vidíte za šera alebo v noci. (słow.). W: SME [on-line]. 1.3.2002. [dostęp 2010-02-12].
- ↑ 20,0 20,1 20,2 Andy Sekanová: Od Wratislaburgia po Bratislavu (słow.). W: SME blog [on-line]. 3.05.2007. [dostęp 2009-06-20].
- ↑ Ján Lacika: Bratislava. Poznávame Slovensko. Bratislava: Vydavateľstvo Dajama, 2000, s. 6. ISBN 80-88975-14-X.
- ↑ Adresáre (Knižnice) (słow.). W: Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-07-21].
- ↑ História (słow.). W: Univerzitná knižnica v Bratislave [on-line]. [dostęp 2009-07-23].
- ↑ Reduta - sídlo Slovenskej filharmónie (słow.). W: Slovenská filharmónia [on-line]. [dostęp 2010-02-08].
- ↑ Adresáre (Galérie) (słow.). W: Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-07-23].
- ↑ Adresáre (Múzeá) (słow.). W: Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-07-23].
- ↑ Riaditeľstvo SNM (słow.). W: Slovenské národné múzeum [on-line]. [dostęp 2009-07-22].
- ↑ Múzeá (słow.). W: Múzeum mesta Bratislavy [on-line]. [dostęp 2009-07-22].
- ↑ Adresáre (Divadlá) (słow.). W: Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2010-02-08].
- ↑ História (słow.). W: Mestské divadlo P.O. Hviezdoslava [on-line]. [dostęp 2010-02-08].
- ↑ Vysoké školy v Slovenskej republike (słow.). W: Ministerstvo školstva Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-07-22].
- ↑ Botanická záhrada UK (słow.). W: Univerzita Komenského v Bratislave [on-line]. [dostęp 2010-06-22].
- ↑ Navštívte nás (słow.). W: Astronomické a geofyzikálne observatórium UK v Modre [on-line]. [dostęp 2010-02-04].
- ↑ Planetárium (słow.). W: Hvezdáreň a planetárium M. R. Štefánika v Hlohovci [on-line]. [dostęp 2010-02-04].
edytuj Linki zewnętrzne
- Strona oficjalna miasta;
- Strona nieoficjalna miasta;
- Muzeum Miasta Bratysławy;
- Bratysławski Ośrodek Kultury i Informacji;
- Gazeta Bratysławska;
- Rozkład jazdy autobusów, tramwajów i trolejbusów;
- Bratysława – Informacja turystyczna;
- Bratysława – galeria zdjęć.
|
||||||||||
Inne wersje językowe: ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi | sv | tr | vo |
