www.solaris.auto-swiat.info
www.solaris.auto-swiat.info
Reklama:
| Środa Wielkopolska | |||
|
|||
| Województwo | wielkopolskie | ||
| Powiat | średzki (województwo wielkopolskie) | ||
| Gmina • rodzaj |
Środa Wielkopolska miejsko-wiejska |
||
| Burmistrz | Wojciech Ziętkowski | ||
| Powierzchnia | 17,98 km² | ||
| Ludność (2009) • liczba • gęstość |
21 894 1213,8 os./km² |
||
| Strefa numeracyjna |
61 | ||
| Kod pocztowy | 63-000 | ||
| Tablice rejestracyjne | PSR | ||
Położenie na mapie Polski  Środa Wielkopolska
|
|||
| Współrzędne: | |||
| TERC (TERYT) |
4303925044 | ||
| Miasta partnerskie |  Vitré Prościejów |
||
|
Urząd miejski
ul. Daszyńskiego 563-000 Środa Wielkopolska |
|||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||
| Strona internetowa miasta | |||
Środa Wielkopolska (do 1968 Środa[1]) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie średzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Środa Wielkopolska. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.
Według danych z 30 czerwca 2009, miasto liczyło 21 894 mieszkańców[2].
Spis treści |
edytuj Historia
O istnieniu osad i skupisk ludzkich na terenie okolic Środy świadczą znaleziska archeologiczne z okresu młodej epoki kamiennej (2300-2000 lat p.n.e.). Odkryto ślady cmentarzyska z okresu rozwoju kultury łużyckiej w pobliżu dzisiejszego cmentarza w Środzie.
Z przekazów historycznych dowiadujemy się, że pierwsze grodzisko znajdowało się prawdopodobnie na wzniesieniu pomiędzy dzisiejszą kolegiatą, a Nowym Rynkiem. Na miejscu dzisiejszego ratusza, za Władysława Jagiełły w latach 1402 -1413, został pobudowany gotycki zamek królewski, w którym gościł król w przejeździe do Krakowa.
Wzdłuż dzisiejszych ulic: Górki, Szamarzewskiego i Jażdżewskiego rozciągała się fosa, a za nią osada, która z czasem stała się targową. Plac targowy, był w kształcie trójkąta. Plac ten, na przełomie XVIII i XIX wieku Niemcy zabudowali, wznosząc gmach poczty konnej ze stacją telegraficzną. Budynek ten do dziś nazywa się Starą Pocztą. W obrębie grodu książęta zakładali osady służebne, do obrony i jako wyspecjalizowane grupy produkcyjne, jak: Mączniki (1240 r.), Zielniki (1399 r.), Kobylniki (1281 r.) i inne.
Środa prawdopodobnie w 1261 otrzymuje prawa miejskie. W XV wieku miasto było jednym z największych w Wielkopolsce. Nazwa w źródłach pojawia się poczynając od roku 1228: terram Srodie (1228), Sroda (1261), Srzoda (1287), Sroda (1349), Srzoda (1391,1578), w Sredzie (1789), Śrzoda (1846), Środa (1890), Środa (1967). Człon Wielkopolska pojawił się w nazwie po roku 1967, celem odróżnienia od Środy Śląskiej.
Od 1454 aż do okresu rozbiorowego staje się miejscem sejmików województwa kaliskiego i poznańskiego, a później także gnieźnieńskiego. Senat obradował w miejscowej farze a posłowie na cmentarzu przykościelnym.
Pod Środą, od strony Moskawy istniały mokradła trudne do przebycia. Moskawa w rejonie Środy zasilana jest dwoma strumieniami: Sporą i Źrenicą. Źrenica płynie doliną od Dębicza i Mącznik do wioski Źrenica (daw. Resnica, Reźnica), pod którą wpada do Moskawy. Spora płynie z zachodniej strony w kierunku Topoli, zatacza łuk między Żabikowem i Koszutami i wpada do Moskawy(daw. Maskawa, Maszkawa). Należy zaznaczyć, że faktyczną Moskawę mieszkańcy nazywają dziś Strugą Średzką a Źrenicę - Moskawą. Zmiany w nazewnictwie dokonali w XIX w. Niemcy.
Pod zaborem pruskim Środa stała się ważnym miejscem walki o polskość, o wyzwolenie spod zaborcy. W 1848 zawiązał się tu największy obóz powstańczy na terenie Prowincji Poznańskiej pod dowództwem płk. A. Brzeżańskiego. Tu z początkiem kwietnia były skierowane główne siły wojsk pruskich. W powstaniu wielkopolskim Środa wystawiła 4 kompanie ochotników.
W drugiej połowie XIXw. w Środzie powstaje kilka inwestycji, m.in.:
- 1867 - wybudowano przy rynku nowy sąd i więzienie,
- 1871/72 - średzcy Żydzi pobudowali nową synagogę (między ratuszem a Nowym Rynkiem)
- 1873-1875 - od Solca n/Wartą przez Środę do Poznania wybudowano kolej poznańsko-kluczborską.
- 1875 r. - wybudowano dworzec, który został przebudowany dopiero w 1967 r.
- 1880/81 - na miejscu kościoła św. Krzyża klasztoru dominikańskiego pobudowano kościół protestancki.
- 1905 r. - w okresie działalności osławionej Ostmarkenvereinu (Hakaty), przeciwstawiając się jej Wawrzyniec Korcz skupował po wyższej cenie ziemię w mieście aby ta nie przeszła w ręce niemieckie. Wybudował też kilka czynszowych kamienic dla robotników (czynsz był niższy), zwanych odtąd Korczejewem.
edytuj Okres międzywojenny
- 1934 r. - teren Środy zwiększył się, gdyż przyłączono do miasta Źrenicę.
- 1 kwietnia 1934 r. - uruchomiono w mieście kino dźwiękowe.
edytuj Okupacja niemiecka
- 17 IX 1939 r. na łąkach kijewskich gestapo zamordowało 21 Polaków uprzednio zmasakrowanych
- 20 X 1939 r. żandarmeria rozstrzelała na rynku 29 Polaków.
- 19 września burmistrzem miasta, przejmując urząd od Kazimierza Kubickiego, zostaje Niemiec Koerner, a starostą powiatowym Bierbach. W 1940 r. zamknięto kościół parafialny, w którym urządzono magazyn.
Pozmieniano nazwy ulic, i tak:
- Dąbrowskiego - Kaiser Wilhelm Strasse
- Kościuszki - Baltenland str.
- Kilińskiego - Posenerstr.
- Piotra Wawrzyniaka - Schillerstr.
- Hallera - Bismarckstr.
- Paderewskiego - Scheunenstr.
- Piłsudskiego - Hindenburgstr.
- Górki - Rigaenstr.
- Bartosza Głowackiego - Friedenstr.
- Żeligowskiego (Kasprzaka, Norwida) - Muchlenstr.
- Prądzyńskiego - Blumenstr
edytuj Okres Polski Ludowej
23 stycznia 1945 roku ukonstytuował się Tymczasowy Komitet Porządkowy na miasto i powiat, a po 5 dniach działalności został rozwiązany i mianowano burmistrzem Środy Leona Kaźmierczaka. Zorganizowano także Milicję Obywatelską.
1964 wybudowano Szkołę Podstawową Nr 3 im. Aleksandra Zawadzkiego, z 15 izbami lekcyjnymi, 3 pracowniami, salą gimnastyczną, świetlicą i stołówką. W 1965 wybudowano w dawnym parku starościńskim (obecnie za targowiskiem) ogród zoologiczny, w którym m.in. był niedźwiedź, lama, świnia wietnamska. Jednocześnie, w tym samym czasie powstał plac zabaw i gier przy Szkole Podstawowej nr 1, między ul. Armii Czerwonej (Lipowej) a Liceum Ogólnokształcącym.
Rok 1967 to rok szczególny dla miasta; obchodzono uroczystość 700-Lecia nadania praw miejskich, wybudowano przystanek PKS przy ulicy Paderewskiego, wybudowano łaźnię miejską przy ul. Wiosny Ludów (obecnie jest to siedziba Zakładu Gospodarki Komunalnej), która dysponowała: dla mężczyzn - 5 wanien i 5 natrysków, a dla kobiet - 6 wanien i 4 natryski.
W 1972 roku oddano zbiornik retencyjny na Moskawie, o powierzchni ok. 40 ha, który rozciąga się od Mącznik, koło Janowa (daw. nazwa Przykuty - Niemcy dokonali zmiany nazwy w XIX w.), i kończy się zaporą w Środzie, przy "Łazienkach" (obecnie baseny są już zasypane).
W odległych o 5 km od Środy Koszutach (nazwa od wyrazu koszut tj. jeleń), w dworku po Zabłockich, a później Rekowskich, utworzono Muzeum Regionalne Ziemi Średzkiej i zgromadzono w nim liczne zbiory dokumentów historycznych regionu średzkiego.
edytuj Zabytki
- Rynek z zachowanym historycznym układem urbanistycznym (XIV - XX wiek) i ratusz z poł.XIX w.
- Późnogotycka kolegiata farna z lat ok. 1423-28, przebudowana w końcu XV lub na początku XVI w.; do prezbiterium przylega późnorenesansowa kaplica Gostomskich z lat 1598-1602, zamkniętą kratą z tego samego okresu.
- plebania z pocz. XIX wieku, ul. Jażdżewskiego 3
- Neogotycka dzwonnica z roku 1869
- Neoromański poewangelicki kościół p.w. Najśw. Serca Pana Jezusa z lat 1883-88
- mury nawy kościoła dominikanów z XV wieku, obecnie w budynku przemysłowym, ul. Mała Klasztorna 3
- cmentarz rzymskokatolicki (najstarszy nagrobek z 1792 roku) z kaplicą z 1913 r.
- wiele zabytkowych domów z XIX wieku (np. ul. Kilińskiego 7, ul. Dąbrowskiego 12)
- Pierwszy w Polsce pomnik generała Jana Henryka Dąbrowskiego z 1997 r. (autorstwa Roberta Sobocińskiego).
- Na trasie Środa Wielkopolska – Zaniemyśl kursuje ponad 100-letnia kolej wąskotorowa, jedna z ostatnich w Europie, która prowadzi ruch pociągów wyłącznie trakcją parową.
edytuj Parki i ochrona przyrody
Przy wjeździe do miasta znajduje się obszar chronionego krajobrazu, wybrany jako miejsca lęgowe przez ponad 30 gatunków ptaków z rzędu chruścieli i siewkowatych.
edytuj Baza turystyczna
Baza turystyczna Środy Wlkp. to ponad 195 miejsc noclegowych stałych w trzech hotelach i jednym zajeździe oraz 90 sezonowych w okresie wakacyjnym.
edytuj Edukacja
- Wielkopolska Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna
- Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Wielkopolskich
- Zespół Szkół Rolniczych im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego
- Zespół Szkół Zawodowych im. Hipolita Cegielskiego
- Gimnazjum nr 1
- Gimnazjum nr 2
- Gimnazjum nr 3
- Szkoła Podstawowa nr 2
- Szkoła Podstawowa nr 3
edytuj Religia
edytuj Parafie rzymskokatolickie
- Parafia św. Józefa w Środzie Wielkopolskiej
- Parafia Najświętszego Serca Jezusa w Środzie Wielkopolskiej
- Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Środzie Wielkopolskiej
edytuj Świadkowie Jehowy
- Zbór w Środzie Wielkopolskiej (Sala Królestwa ul. Łąkowa 6)
edytuj Osoby związane ze Środą Wielkopolską
- Ryszard Berwiński - poeta, publicysta i działacz polityczny
- Arthur Greiser - nazistowski polityk, Obergruppenführer SS
- Klaus von Klitzing - laureat Nagrody Nobla
- Robert Kolendowicz - polski piłkarz
- Mieczysław Meissner - ksiądz, organizator powstania wielkopolskiego na terenie Środy
- Franz Mertens - matematyk
- Danuta Muszyńska-Zamorska - malarka
- Mieczysław Surzyński - polski kompozytor, organista, dyrygent i pedagog (1866-1924)
- Augustyn Szamarzewski - ksiądz, społecznik
- Rafał Wieruszewski - lekkoatleta
edytuj Zobacz też
- Operacja Tannenberg
- Polonia Środa Wielkopolska
- Średzkie Towarzystwo Piłki Nożnej
- Średzkie Towarzystwo Fotograficzne
- Cmentarz żydowski w Środzie Wielkopolskiej
- Środa Rock Festival
Przypisy
- ↑ M.P. z 1968 r. Nr 6, poz. 34, s.78
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-11, s. 105. ISSN 1734-6118. [dostęp 11 grudnia 2009].
edytuj Linki zewnętrzne
- Środa w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI (Sochaczew – Szlubowska Wola) z 1890 r.
- Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
|
|||||||||||||||||
|
|||||||||||||
|
||||||||||||||
Inne wersje językowe: ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi | sv | tr | vo |